(Come with me
I'll take you now
To a place that you fear )

- Phil Collins, Brother Bear

Mijn moeder ging dood. De vrouw die mij in haar familie opnam noemde ik in gedachten Aga, want van mijn eigen moeder herinnerde ik me niets, behalve haar ziel die langzaam uit haar was weggegleden terwijl ik net tot leven kwam. De Angakkuq bleef bij me komen en praatte tegen me. Wie niet kan spreken, leert luisteren; dus luisterde ik terwijl ik opgroeide elke dag naar wat hij me vertelde. Door te zwijgen leerde ik veel.
Allereerst waren er de unipkaaqs; de verhalen die plaatsvonden in het Destijds, een verleden dat in duisternis is opgegaan maar waarin onze landen zo diep verzonken en geklonken liggen als de ijsplaten van de Kust Die Niet Drijft. Ik leerde dat we ons thuis Nunatsiuavut noemden, om tegen elkaar te zeggen dit ons mooie land was, maar dat de hardheid en willekeur van het leven ons voorturend in angst lieten leven van onzichtbare krachten. Ik was stil en luisterde naar de verhalen over Sedna onder de zee, en kon niet zeggen hoe bang ik was voor haar handen die geen vingers hadden. Samen met de Angakkuq keek ik naar het zwenkende noorderlicht dat zich over de spanwijdte van de aarde leek uit te strekken en ineens kon verdwijnen. Hij zei dat het toortsen waren in de handen van de grote geesten. Hun lichten waren de leidraad voor de overleden zielen en voerden hen mee naar het Land Waar Het Licht Is. Als je stil bent hoor je het fluiten van de stemmen van de doden. De mensen die spreken, kunnen niet luisteren. Zij die gegaan zijn fluisteren zo naar de volken op aarde, maar ik kon niemand ooit vertellen wat ik hen hoorde zeggen. Alleen de Angakkuq vermoedde het misschien.

De laatste les die ik van hem leerde was de dood. Drie dagen lang bedekten we zijn oude lijf met rendierhuid. Ze lieten mij zijn neus en mond afdekken, zodat de anirniq die nog in hem zat afscheid kon nemen van zijn lichaam. Daarna lieten we hem gaan, terwijl zijn lichaam begraven werd onder een cairn van witte stenen op het ijs. Ik was zestien; te jong om Angakkuq te worden, maar ik denk dat de mensen hielden van het meisje dat nooit sprak en altijd luisterde.

Ik weet niet wanneer we merkten dat er iets mis was. Misschien voelde ik het al toen het pasgeboren kind van een jonge man en vrouw zich afdraaide van het benen walvisbeeldje. Ik probeerde het in zijn mond te stoppen, maar het jongetje draaide zijn hoofd de andere kant op en duwde het steeds met zijn tong naar buiten. Ik begreep niet waarom hij weigerde, maar het maakte me bang. Om hem te verzoenen met de geesten drukte ik het gesneden ivoor daarom maar tegen zijn lippen aan. De baby pruttelde slijm naar buiten. Snel trok ik het beeldje terug om het af te vegen aan mijn mouw. Ik was bang dat het kind een kwade geest aan zich had, maar afgezien van dat ene moment gedroeg hij zich normaal; hij huilde zelfs harder dan een jonge hond door de luide trommels en liederen om hem heen. Nog enkele maanden bleef ik eraan denken. Daarna liet ik het los.
Maar er waren doden. Onze jagers kwamen terug met nieuws dat ze een aangespoelde walvis hadden gevonden. Het grote, spekkige lijf was onaangeroerd op een diepe hap na. Daar waren vlees, vet, spieren en botten verdwenen. Ze zeiden dat het dier al dagen dood moest zijn. In gebaren die ze hadden leren begrijpen, stuurde ik hen terug, maar het in stukken snijden van een hele walvis is niet gemakkelijk. Het vlees was al bedorven; als we daarvan aten, zou het gaan bijten in onze buik. Terwijl de speklappen en de zware botten werden binnengebracht op sledes, vroeg ik me af of het niet al te laat was om zijn geschonden ziel te kalmeren.
Het grootste gevaar van ons bestaan is dat onze voeding volledig bestaat uit zielen. Om te overleven doden wij beesten en soms nemen we planten. Hoewel wij delen van hun lichaam tot ons nemen is hun geest vrij om wraak te nemen; daarom moet altijd alles in dankbaarheid gebruikt worden: beenderen en vlees en spek, ingewanden en huid. Ik sloeg een rond gat in de grote schedel; toch wist ik dat de ziel niet meer zou kunnen ontsnappen. We waren verdrietig.

Het seizoen van duisternis bedekte heel Nunatsiuavut; het waren de dagen zonder de zon. Alleen het noorderlicht spoelde als een golf over de uitgestrekte ijsvlakten en de zee. Het hing deinend boven de iglo’s en ik hoorde het vele fluiten, het fluisteren, het mompelen van de doden. Voor het eerst maakte het me bang.
Na de walvis werden er meer dieren gevonden. Zeehonden, vissen, rendieren. ’s Nachts hoorden we allemaal vreemde geluiden door de duisternis dwalen: gekrijs en gekreun; een gefluister zonder stem en zonder woorden. We maakten vuren rondom onze iglo’s maar vonden afgekloven botten en resten gescheurd vlees vlak buiten de lichtcirkel. De jagers dachten aan een ijsbeer of een grote wolf. Ze trokken er lange dagen op uit om hem te vinden. Maar drie van hen kwamen levend terug. Of ze de jager gevonden hadden – ze zeiden, dat ze hem nooit hoopten te vinden, maar dat ze het toch gezien hadden: iets groots en gedrochtelijks dat voorovergebogen als een gebochelde aan het kadaver van een dier had staan rukken. Ze hadden hem gezien als silhouet in de duisternis. Een moment was het klein, als een jonge hond. Het volgende moment was het verrezen als een reus van lang, lang geleden in het Destijds.

De mensen keken naar mij, hun Angakkuq. Buiten de gloed van onze vuren terroriseerde een kwade geest. De Botknauwer, zeiden ze. Was het mijn schuld? Ik onderzocht alle rituelen, maar wist dat ik geen fouten had gemaakt. Ik verloor mijn slaap, lag wakker in de angst dat de Botknauwer snel een kind uit ons midden zou sleuren. Soms werden sledehonden buiten het vuur gevonden. Al hun zielen werden verkwist en dwaalden rond als onrustige kinderen. Als dit monster, deze tuurngaq, ontstaan was door onverzoende zielen, hoe erg zou het dan worden als het door bleef gaan met schransen? Al het wild verdween uit onze gebieden. Als de jagers er al op uit durfden te gaan, kwamen ze met lege handen terug. We leden honger en zorgen.
Een paar maal dwaalde een kind per ongeluk buiten de vuurrand. Soms kon het op tijd teruggehaald worden, als we met fakkels en trommels naar buiten gingen en hem snel vonden. Meestal was er alleen nog een opengescheurd lichaampje over dat met zijn gezicht in de sneeuw voorover lag. We konden de slachtoffers alleen nog maar begraven volgens de juiste voorschriften; al snel hadden we nauwelijks genoeg rendierhuid om alle lijkjes te bedekken. Dan was het een schrale troost dat ze zo klein waren, en dat hun ziel gemakkelijk terug kon zweven naar de brug naar het Land Waar Het Licht Is. Op een nacht ging ik alleen naar buiten, zonder af te dwalen. De sneeuw was lichtgevend door de vlammen. Alles leek zo kalm. De Botknauwer was misschien niet in de buurt. Ik huiverde bij de gedachte aan de eindeloze duistere sneeuwvlakte, waar hij ergens doolde en vrat – opgejaagd door de onrust waardoor hij was geboren en aangevuurd door de nieuwe zielen die hij opslokte. Hoe kon zo’n monster gekalmeerd worden?
Plotseling schoot het noorderlicht over me heen. De groene slang krioelde langs de hemel. Ik duwde de kap van mijn anoraq naar beneden en legde mijn hoofd ver achterover in mijn nek. Ergens ver weg werd de stilte doorbroken door een eenzame kreet van een walvis. Ik hoopte dat hij ver van de kust was, zodat de Botknauwer hem niet kon grijpen. De walviszang was mijn verloren stem; ik tuitte mijn lippen om omhoog te fluiten.
Sommigen van de Inuit geloven dat het fluiten naar het noorderlicht gevaarlijk is; snel als een vogel die een vis uit de zee grijpt komt het naar beneden om je te onthoofden. Ik had niet eerder naar boven gefloten. Ik hoopte dat de Angakkuq die mij alles had geleerd zich niet op mij zou storten. Zou zijn ziel mij nog herkennen?
Hij kwam, maar ik zag hem niet. Er was alleen een beweging in het licht. Het maakte zich los van de anderen, zonder te rusten in zijn dans.
Zij Zwijgt
Ik keek naar boven. Ver weg hield het gezang aan; langzaam, gerekt, laag en hoog tegelijk. Ik zweeg.
Je stem weerklinkt op zee en over het ijs maar er is niemand die gehoor kan geven
Als zelfs hij niet kon vertellen wat er gedaan moest worden, hoe kon ik dan de Angakkuq voor mijn mensen zijn?
Sedna heeft haar dieren teruggetrokken ver van Nunatsiuavut ze zal hen niet terug laten komen tot de tuurngaq de zielen tot rust brengt maar wie kan de eenzame Sedna sussen die onder de zee raast en stormt en haar haren in de war brengt in haar drift?
Zij Zwijgt

Allereerst waren er de unipkaaqs; de verhalen die plaatsvonden in het Destijds, een verleden dat in duisternis is opgegaan maar waarin onze landen zo diep verzonken en geklonken liggen als de ijsplaten van de Kust Die Niet Drijft. Lag daar, in die duisternis, het antwoord? Ik ging terug naar binnen, waar ik in mijn eentje midden in de iglo ging zitten met de kleine drum op schoot. Ik was zo bang dat ik niet kon ademen; toch moest het. Terwijl het ritme van mijn vingers tegen de gespannen zeehondenpels een eigen leven kreeg, dacht ik aan mijn moeder. Haar ziel was lang geleden van me weggegaan. Het benen walvisbeeldje dat toen in mijn mond had gelegen, hing aan een koord om mijn nek, verstopt onder alle kleren; van bot tot huid en bloed. Als de adem van de walvis aan het been was blijven hechten, zou het me dan nu beschermen?
Uiteindelijk hoorde ik ze. Het was zacht, als de wind die van ver weg over de ijsvlakte aan komt waaien. Laag en hoog, op en neer, deinend zoals het poollicht. Een melodie die geen Inuuk kan maken. Ze spraken tot me; ik sloeg terug met mijn trommel. Toen tilden ze me op. De zwaartekracht viel van me weg; ik werd een sneeuwvlok die nog niet is geland. De walvis nam me mee over het water, de diepten van de ijszee in. Ademhalen was niet nodig; zwemmen evenmin. Het water gleed langs en door mijn lichaam; toch hield ik me met spierloze vingers vast aan de brede, grauwe rug.
Het water begon te kolken. De walvis gleed dieper naar beneden. Al het licht verdween, ik hoorde zuchten zo diep en oud als de oceaan. Was dit de adem van Sedna? Ik gleed van de walvis weg. Hij liet me alleen terwijl ik dieper zonk. Misschien was hij bang om verder te gaan, misschien mocht of kon hij niet dichterbij komen. Onder mij brak licht door. Geen daglicht, niet het licht van de levenden. Het rees op van een bevroren woestenij als een omgekeerde maan: bleek als een schedelveld, koud zoals sneeuw waar geen sterren op schijnen. Was dit Adlivun, Zij Die Onder Ons Zijn, de woonplaats van de geesten? In de oude verhalen was dit een plek van vrede of gevaar; nooit van somberte.

In het grote midden was een wuivend bos, als zeewier. Het deinde om een enkele grote gestalte. Haar borst rees en viel langzaam in traag ademhalen. De watermassa om haar heen sloeg heen en weer met het geluid van donder en windvlagen. En echo’s – ze had alleen echo’s om zich mee te vergezellen.
Al haar haren die als een bos zeewier haar lichaam kransten, waren verstrengeld. Ik strekte me naar haar uit. O Sedna, grote waterkoningin, waarom is je land vervallen? Waar zijn zij die dansen in de diepten? De zeehonden, de walvissen, de geesten van alle zeewild?
IK HEB PIJN IK BEN ALLEEN AL MIJN KINDEREN LIJDEN; ZE ZIJN WEG – WEG, EN IK BEN ALLEEN IK HEB PIJN EN IK LIJD
Ik wilde vluchten voor het leed dat over me heen golfde. Zonder lichaam voelde ik me onbeschermd; hier was het domein van geesten en de geest van Sedna’s woede stortte uit over mijn hele wezen – ik had zelfs geen huid om het te weren. Maar haal je kinderen terug, eenzame Sedna van de zee! Hoe moeten wij leven zonder jouw genade; wij mensen bestaan alleen in jouw harmonie. Laat ons je kinderen weerzien!

NEE, NOOIT MEER ZIJ LEDEN EN VERLOREN HUN ZIELEN EN WERDEN ONRUSTIGE MONSTERS; IK STUURDE ZE WEG EN HOUD ZE BIJ JULLIE VANDAAN – DE MENSEN VERNIETIGEN HET LEVEN ZIJ BRAKEN DE BOTTEN ZIJ SCHONDEN MIJN REGELS WIJ STIERVEN EN LEDEN EN NU STERVEN JULLIE

O, Sedna, wat kunnen wij anders dan huilen bij jouw pijn, je woede? Kom, laat mij je haren ontwarren. Laat mij jouw gezelschap zijn nu al je kinderen uit Adlivun verwenen zijn.
Sedna deinde heen en weer als een eenzaam kind. Met mijn geestenvingers plukte ik aan de strengen die naar alle kanten wegvloeiden. Het viel niet mee om de enorme bos glad te strijken. Bestond er tijd in de onderwereld? Niemand had me dat ooit verteld, ook de vorige Angakkuq niet. Misschien had hij het ook niet geweten. Wij zullen allemaal sterven als jij je kinderen niet terugroept. Ik keek naar haar reusachtige handen. Het waren arme, stompe dingen, hulpeloos zonder vingers. Wij van de honger, jij van eenzaamheid.
Haar haren wuifden soepel om haar schouders nu ik ermee klaar was. Sedna’s borst ging langzamer op en neer.
Jullie noemen hem de Botknauwer
Ja. Het is een kwade geest; hij doodt ons allemaal.
Hij verzwelgt de zielen van zijn slachtoffers, hij voedt hen onrust en voedt zelf op hun beroering. Hij is een wezen van vele wezens. Hij is haat, woede. Hij is alles dat dood is maar niet kan sterven
Waar was zo’n wezen toch vandaan gekomen? Had hij zichzelf opgerezen uit de gekrochten van de zee? Waren we zolang blind geweest, hadden we hem niet gezien toen hij nog klein was, nog onvolgroeid? Wie van ons had Sedna’s regels geschonden, een dode gemaakt en de ziel beschadigd?
Zoals een mensenmoeder een wiegelied zingt, zo worden ze kalm. Mijn kinderen zijn verminkt in de tuurngaq. Eerst waren ze stralend, nu zijn ze zwart en verschrompeld. Wie kalmeert hen nu – ik kan hen niet meer bereiken! O, mijn kinderen! Mijn walvissen, mijn zeehonden, mijn walrussen, mijn wild van de zee! Allemaal zijn ze van me weggerukt
Ze was bedroefd. Ik dacht dat ik in tweeën zou breken als ik nog langer bij haar was. Haar pijn was te groot; het omspande mijn geest – ik was bang dat ik snel door Sedna verzwolgen zou worden zoals een drenkeling onder gaat in de golven en niet meer bovenkomt.
En daar, plotseling helder als het poollicht dat vanuit de duisternis opschiet, zag ik het antwoord. Sedna verdween, de ijsvlakte werd overspoeld door het water. Waar was mijn walvis die me veilig terug zou brengen? Er waren alleen grijze, verstikkende golven. Ze spoelden door me heen; toch voelde ik me verdrinkend; hoe hoger ik kwam, hoe kouder het werd. Ik zweefde alleen door de duisternis. Ging ik omhoog? Hing ik stil?
Toen kwam hij naar me terug, mijn walvis, mijn beschermer van de zee. Samen met hem kwam het licht terug en ik belandde hoestend en naar adem happend in mijn lichaam. Nog steeds roffelden mijn vingers tegen de trommel. Langzaam hield ik ermee op. Mijn vingers ontspanden zich terwijl ik naar ze keek. Vlees, huid, spieren; hoe hield ik van hen. Zelfs de stijfheid in mijn spieren was me dierbaar toen ik opstond. Het deed pijn maar ik wist dat ik leefde, dat ik kon voelen. Wanneer zou er in Nunatsiuavut een nieuwe Angakkuq geboren worden? Ik hoopte dat hij pas ter wereld zou komen in dit land tot rust was gekomen.

De kou ademde over me heen toen ik de warmte van de iglo verliet. Ik zag alle helderwitte woningen, nu verduistert door de nacht. Ik zag de cirkel van vlammen die als een beschermende spreuk om ons kamp lag. Ik hoorde gepiep van honden, die in deze donkerte warm binnen werden gehouden. Boven hen uit was alleen de wind. Hol, naargeestig – ik had alleen de wind om me mee te vergezellen.
Met moeite duwde ik mijn adem in en uit mijn lichaam. Zo had ik de adem van mijn moeder gezien. Zo had ik haar zien sterven.
Ik wou dat ik een lichtje bij me kon hebben. Al was het maar voor even, enkel de eerste paar minuten.
Buiten de kampvuren was de pool onverlicht en uitgestrekt. Wat was ik klein, wat was ik onvoorstelbaar breekbaar. Iedere stap die ik zette maakte een melodie in de sneeuw; geen voetstap klonk hetzelfde.
Bijna een uur liep ik te zoeken. Uiteindelijk hoorde ik niet langer de wind, noch mijn voeten in de sneeuw – slechts mijn ademhaling bleef over. Die ging te luid, te onregelmatig. Ik probeerde niet bang te zijn. Met trillende handen trok ik mijn wanten uit, liet ze vallen en liep eraan voorbij. Snel, voordat de kou mijn vingers onbewegelijk zou maken trok ik het leren koord onder mijn parka vandaan. De jaren hadden het witte been een gelige schaduw gegeven. O, walvis, dacht ik, als jij mijn stem blijft dragen ben ik misschien nooit echt weg. Ik klemde het kleine figuur tussen mijn vingers.
Ik wist dat hij kwam omdat ik plotseling een grotere eenzaamheid van het ijslandschap voelde. Er was geen pijn in mijn botten, niet in mijn spieren of huid. Alleen mijn hart verkrampte, maar het mocht nog niet ophouden met slaan! De adem wilde uit mijn lichaam vluchten, maar ik trok het terug, hield het vast in mijn buik.
Ik had gehoopt dat het noorderlicht boven me zou verschijnen, zodat ik de brug kon zien als ik stierf; de brug naar Het Land Waar Het Licht Is. Maar het bleef donker. Links hield ik het walvisbeeldje vast. Ik kon niet meer loslaten: nu had de koude echt mijn handen bevroren. Ik kon me ook niet verweren toen de grote tuurngaq over me heen kwam. Mijn ademhaling jaagde door mijn lijf maar ik stond stil. Nog even, en ik zou het laten gaan zoals een kind het touw van een vlieger loslaat. Mijn hart ging tekeer maar ik bleef staan. Nog even en het mocht stoppen, zoals de trommelaar zijn handen stillegt.
Ik voelde hen; voelde ze allemaal. Zwarter dan Sedna waren ze in hun verdriet, hun woede. Overweldigender was ook hun enorme honger naar verzoening, naar kalmte. Mijn wezen zou in hen verdrinken – het duurde vast nog maar even voordat ik verdween en uit zou doven – zo broos was de weerstand die ik nog had: zo dun als een enkele haar van een ijsbeer, doorzichtig als het vlies van een vissenhuid.
Mijn weg had me dicht bij de kust gebracht. Verder weg, veilig tussen de ijsschotsen, weerklonk de zang van een walvis; laag en hoog, treurig en troostend.
Ik zou geen onrustige geest worden. Ik zou niet vluchten. Als een vlieger steeg ik op toen ik het koord liet gaan; mijn adem verdween voor de laatste maal uit mijn lichaam. De trommel viel stil. Ik zag de tuurngaq. Ik voelde hem om me heen. En ik rekte me uit en opende mijn armen.
Alle zielen die erin opgesloten zaten; ik nam ze in me op zoals een moederschoot het ongeboren kind omhult. Ik spreidde me in de breedte en omhelsde hen: kind en dier en geest. Ze kwamen los in mij en schreeuwen, huilden, krijsten. Maar ik hield vast, bedekte al hun pijn totdat ze insliepen als een baby in zijn wieg.
Ik stierf in mij stierven zij
we werden geboren
zij zwegen ik zweeg en
kon hen horen

Ik was open als de lucht. Elk moment voelde als ademhalen. Het was niet koud. Zelfs de sneeuw niet. En om me heen schoot het als een pijl door de hemel, van horizon tot horizon:

Licht.